Grevenbroekmuseum

 

Nr1VanMeensel

 François Van Meensel

* 26 maart 1921

+ 05 april 1945

 

 

 

Samenstelling & iIllustraties: René Winters

Speciale dank aan Mevr Germaine Segers-Van Meensel, Boechout


Tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft één Achelaar de Duitse concentratiekampen niet overleefd. François Van Meensel was 23 jaar toen hij in de nachtelijke uren van 6/7 juni 1944 in de Dorpsstraat tijdens een Noord-Limburgse razzia van Duitse SS-ers en Vlaamse collaborateurs werd opgepakt. Samen met Justin Ceelen en zoon Albert Ceelen werd Van Meensel naar Duitse concentratiekampen gevoerd. Justin en Albert Ceelen kwamen in april 1945 terug naar Achel. François Van Meensel overleefde de kampen niet. Ergens in Duitsland heeft hij een anoniem graf .

Nr2GermaineVanMeenselGermaine Segers-Van Meensel is de jongste zus van François Van Meensel en woont in Boechout. Zij bewaart met veel zorg een reeks foto’s en documenten van haar broer. Daarbij drie brieven door François geschreven tijdens zijn gevangenschap in Hasselt en Duitsland. Twee ervan zijn in het Duits geschreven, op de plaats waar hij na uitputting, ziekte en ontbering het leven zou laten: het concentratiekamp van Mittelbau/Dora/Commando van Ellrich, nabij het Duitse Nordhausen.

 

Omwille van de Duitse censuur blijft hij in zijn berichtgeving aan zijn moeder - wat betreft de levensomstandigheden in de gevangenis en het concentratiekamp – op de vlakte. François Van Meensel had immers geen andere keuze. De geschiedenis heeft ons echter geleerd dat de Duitse concentratiekampen “de hel” op aarde waren.

 

 

Beroepsmilitair en verpleger

Nr3VanMeenselalspeuter

Nr2AAugustVanMeenselvadervanFrancoisgeb13081888.JPGcNr19LiaBrouwersmoederFrancoisVanMeensel

 

François Van Meesen was de zoon van August Van Meensel (oudstrijder Eerste Wereldoorlog, overleden 1936) en Cornelia - Lia - Brouwers

 

 

 

 

 

 

Nr4OudgemeentehuisAchel

Het gezin Van Meensel woonde in de Dorpsstraat 29 in Achel, meer bepaald de conciërgewoning van het oude gemeentehuis. Naaste buren waren Corneel Vanderheyden en Mieke Lehaen.

 

Aan de linkerkant woonde tijdens de Tweede Wereldoorlog de familie Van Meensel-Brouwers

 

 

Nr5FVanMeenselPlechtigecommunie1933 François was de oudste van 5 kinderen. Zijn jongere broer Laurent stierf op 14-jarige leeftijd aan de gevolgen van – wat men toen noemde - een “gesprongen blindedarm”.
François Van Meensel had het in de Tweede Wereldoorlog niet begrepen op de Duitse bezetter. De Duitsers niet op hem want ze pakten hem in 1943 een eerste keer op. Na zijn aanhouding in juni 1944 verklaarde een Duitse SS-er dat ze met Van Meensel de “grootste spion” van Noord-Limburg te pakken hadden.

Nr5AFVanMeenseltoneelgroepNa de lagere school in Achel ging François Van Meensel voor zijn middelbare studies naar de “kostschool” in Halle. Muziek was zijn grote passie. In het oude gemeentehuis stond een piano waar hij veel op oefende. Wanneer de mogelijkheid zich voordeed, speelde hij ook op het orgel in de kerk van Achel-Dorp.

Ook toneelspelen was één van zijn hobby’s.

Het toneelstuk “Het kostbare leven” werd opgevoerd door oud-studenten van Achel in het patronaat (parochiezaal) op 14, 17 en 20 april 1941. Derde van links acteur François Van Meensel.

Germaine Van Meensel vertelt over haar broer: «Hij werd opgeroepen als soldaat van de militieklasse 1938 en werd nadien beroepsmilitair. Hij was onderofficier-verpleger bij de geneeskundige diensten in Leopoldsburg. Als lid van het Rode Kruis gaf François lessen EHBO aan vrijwilligers van het Belgische Rode Kruis. Na de capitulatie van het Belgische leger op 28 mei 1940 was hij militair af en ging als vertegenwoordiger werken voor een farmaceutisch bedrijf. Limburg en Antwerpen waren zijn werkgebied

 

Nr6FVanMeenselsoldaatin1938 kruisje

 

Bommenwerper neergestort in Achel

Germaine Van Meensel: «Op 3 augustus 1943 werd mijn broer en gemeentesecretaris Lambert Croymans aangehouden door de Duitse Geheime Politie. François werd ervan verdacht, hulp te hebben verleend aan gewonde piloten van een bommenwerper die in het Ven was neergestort op 22 juni 1943.
Hoewel de Duitsers het nooit hebben kunnen bewijzen, heeft François als Rodekruismedewerker wel degelijk hulp verleend aan de gewonde piloten. Tien dagen later lieten ze hem vrij. Na zijn aanhouding in augustus 1943 was hij voorzichtiger geworden. Lambert Croymans heeft François zijn hulp aan Engelse piloten na de oorlog laten “echtverklaren” in een document, gedateerd op 4 juni 1948.»

Nr7FVanMeenselverklaring461948


Nota: De gewonde bemanningsleden van de Royal Air Force waren rugkoepelschutter Jack Kilfoyle en staartschutter Edgar Brown.

 

JackKilfoyleEdgarBrownkrijgsgevangenekleinEdgarBrownAnzacApril2005A

François Van Meensel verleende bijstand aan de gewonde bemanningsleden Jack Kilfoyle (L) uit Engeland en Edgar Brown (M) uit Nieuw-Zeeland. Edgar Brown (R) is 93 jaar geworden en overleed op 6 april 2009 in een rusthuis in het zuiden van Nieuw-Zeeland .

 

 

 

 

 

 

Nr8FVanMeenselVerklaring24051948

 

In een ander document verklaart Croymans hoe groot de vaderlandsliefde van Van Meensel wel was.

Klik op de foto

 

In Achel was toenmalig kapelaan Edmond Theunissen actief in de “vluchtroute” om gevallen geallieerde piloten terug in Engeland te krijgen. Kapelaan Theunissen trok al “brevierend” (= lezen in een missaal) door Achel-Dorp. Wie goed oplette, zag dat op een korte afstand een jonge kerel te voet volgde. Het waren jonge piloten die op een afgesproken teken van kapelaan Theunissen in de gracht of struiken moesten wegvluchten wanneer er “Duits” gevaar opdook. François Van Meensel was een goede vriend van deze vaderlandslievende kapelaan, afkomstig uit Overpelt.

 

Nr9FVanMeenselmetkapelaanTheunissen

Op een zondagse namiddag aan de wijer bij het Mulke. Enkele flesjes donker bier worden gekraakt door (v.l.n.r.) onderwijzer Gerard Willems, kapelaan Mon Theunissen en François Van Meensel.

SS-ers in Achel

In juni 1944 had een groep Duitse SS-ers zich ingekwartierd in de jongensschool van Achel-Dorp. Eén van de SS-ers betrok een kamer in de woonst van Lia Brouwers. Germaine Van Meensel: «Het waren vervelende en onbeschofte kerels. In de nacht van 6 op 7 juni 1944 was het onrustig in Achel. Er was een vechtpartij geweest bij de ingekwartierde SS-ers. Er vielen gewonden en dokter De Bont werd erbij geroepen om de gewonden te verzorgen. Mijn broer moet toen zeker op de hoogte geweest zijn van de landing van de Geallieerden op de stranden van Normandië (6 juni 1944, n.v.d.r.). Hij luisterde op de zolder boven het gemeentehuis naar de BBC-radio.
Op dat ogenblik vond de razzia plaats. Ook bij mijn moeder werd een huiszoeking uitgevoerd. Ze vroegen naar mijn broer. François sliep die nacht bij dokter De Bont. Beroepshalve onderhield François goede contacten met Louis De Bont. Mijn moeder was tijdens het rumoer samen met andere mensen op straat. Daar hoorde ze in het tumult dat SS-ers naar de woonst van dokter De Bont zouden gaan. François heeft nog geprobeerd te ontsnappen maar werd gevat op het ogenblik dat hij zijn slaapkamer verliet en door een afdak zakte.Vader en zoon Ceelen uit het Bergeind zijn toen ook opgepakt. In Neerpelt werden ook mensen opgepakt. Omdat ze George Mercier niet te pakken kregen, werd de vrouw van garagist Mercier van haar bed gelicht. Ook zij is nooit teruggekeerd uit de Duitse concentratiekampen.»

Heemkundige Ben Harmsen uit Neerpelt: «Al de personen die tijdens die nacht werden opgepakt, zijn naar Neerpelt in de Stationsstraat gebracht. Daar werden ze opgesloten in de kelder van de woonst van de blinde vrederechter Seyens.

Nr10FVanMeenselwoningStationsstraatNeerpelt In de kelder van deze drie verdiepingen tellende woning in de Stationsstraat in Neerpelt werd François Van Meensel opgesloten na de razzia.

Nr11ElsVerspeekDe vrederechter was door de SS uit zijn woning gezet en hadden in de grote woning een Standortskommandantur en Feldpostnummer 20812 ingericht. Het waren de SS-ers Hauptsturmführer Siebke en Untersturmführer Schnabel die er de plak zwaaide. Aan de voorgevel hing een lange rode wimpel met een hakenkruis in een wit rond vlak. Na de oorlog is de woning bewoond door dokter Lambert Vinken en nu door de familie Geunes-Vos.»

Volgens Germaine Van Meensel zijn haar moeder en de verloofde van François - Els Verspeek (foto) uit Neerpelt - erin geslaagd om er kleding en eten te bezorgen aan François Van Meensel. Toen ze een tweede keer teruggingen waren de gevangengenomen personen op transport gezet.

 

 

 

Concentratiekampen

Vanuit Neerpelt zijn de gevangenen via Bree naar de gevangenis in Hasselt gebracht. Op 10 juni 1944 schreef François Van Meensel vanuit Hasselt een brief naar zijn moeder, zijn zussen en verloofde Els Verspeek.

Nr12FVanMeenselBriefgevangenisHasselt1006


In Sint-Gilles (Brussel) vielen de Noord-Limburgers in handen van de gevreesde Duitse geheime diensten SD (Sicherheitsdienst) en de Sipo (Sicherheitspolizei).
Hierbij zijn eerste brief:

Hasselt, 10-6-44
“Liefste ma, Els en zusjes,

Vanuit Neerpelt naar hier gebracht - al m’n gerief – eten en alles wat ik bezat is echter in Neerpelt gebleven, dit maakt dat ik hier totaal niks heb. Wil a.u.b. gauw voor het volgende zorgen: brood - boter – suiker – confituur - een paar biscuits- tabak en sigaretten – stekjes – blaadjes - schrijfpapier + enveloppen - verder zeep – handdoeken – hemden – onderbroeken – zakdoeken – sokken – schoennestels – naalden – knoppen – garen – spelden – sloffen – pyama - gaberdine (is ook in Neerpelt gebleven)- gourde - mes - kolknopjes enz…enz… ’t voornaamste is als ik maar zoo rap mogelijk eten en rooken heb. Over mij moet ge u niet ongerust maken - ik heb niets misdaan en vraag niet beter dan onmiddellijk onderhoord te worden - alles zal dan wel in orde komen - we zitten hier met ongeveer 40 man samen - dus….’t zal wel gaan. Ik houd goeden moed - doet gij het ook. Schrijf me heel dikwijls het zal een goeden troost zijn. Zeg Els kop omhoog houden hé alles komt wel in orde – zoodra er een onderzoek geweest is - schrijf me heel veel hé – nu heb ik het noodig. Maar een keer goed bidden hé en dan komt alles wel voor mekaar!
Thuis en in Neerpelt geen nieuws zeker? Voor de rest heb ik niets te vertellen. Zorg a.u.b. heel spoedig voor ’t gevraagde en breng dan iedere week wat eten en rooken voor me!
Verwittig de Directeur in Hoogstraten dat ik nu niet meer kan werken. Ga naar ’t Rood Kruis voor me. Ma ge weet wel hoe ge ’t doen moet hé. Misschien krijg ik dan van hen ook nog wel een pakje. Voor de rest niks bezonders. Houdt u allen taai - veel groeten aan alle vrienden en bekenden – veel groeten thuis hé Els – en veel kussen voor u allemaal bezonder voor ma en m’n lieve Elsepoes.
Voeg er vijf postkaarten bij.
Daaaag!
F. Van Meensel
Duitsche afdeeling
Groote zaal
Gevangenis
Hasselt

P.S. Ga bij de dokter en vraag voor mij:
1 tube aspirine “Bayer”
2 tuben pillen anti-asthmatique
2 doosjes Stovol…….

Op 19 juni 1944 arriveerden de gevangenen in het Kamp van Buchenwald. François Van Meensel kreeg het gevangenisnummer 60.419. Op 7 juli 1944 werd hij met andere gevangenen op transport gezet naar het Duitse concentratiekamp van Mittelbau/Dora/Commando Ellrich, nabij Nordhausen.

 

Buchenwald anno 2010

KZBuchenwaldBarakKleinkampKZ Buchenwald Barak Klein kampKZBuchenwaldCrematoriumBuchenwald/KZ Buchenwald CrematoriumKZBuchenwaldCrematorium1KZ Buchenwald IngangspoortKZBuchenwaldCrematorium2KZ Buchenwald SS-gebouw voor bedeling gevangeniskledijklik op een foto

 

In de Kohnstein-berg moesten gevangenen in de beginfase de oude mijngangen - ontginning van anhydrietgesteente - groter maken en de rotsblokken naar buiten sjouwen, het zogenaamde “Mittelwerk”. De gangen werden nadien gebruikt als ondergrondse raketfabriek voor de montage van de beruchte V2- raketten. Van de 60.000 gevangenen kwamen er 20.000 om het leven, de meesten van hen in de werkcommando’s. Vooral de politieke gevangenen moesten het ontgelden van de brutale SS-ers.

rw41haftlings personal kartefvanmeensel 2

 

Gevangeniskaart Buchenwald

klik op foto

 

 


In de ziekenboeg van Dora werd François Van Meensel van 6 tot 17 augustus opgenomen voor de verzorging van “oedeem van het rechterbeen”. Vanuit het kamp nabij Nordhausen schreef hij met een potlood - in het Duits - twee postkaarten naar zijn moeder in Achel.

 

Nr13VanMeenselpostkaart31071944Voorkant

Nr14VanMeenselpostkaart31071944

Nr15FVanMeenselpostkaart11081944voorkant

 Nr16FVanMeensel8postkaart11081944

 

 

 

 

 

De postkaarten zijn gedateerd op 31-7-1944 en 11-8-1944. De laatste kaart schreef hij op het ogenblik dat hij in de ziekenboeg verbleef. Hierbij de vertaalde tekst en een kopie van zijn laatste postkaart.

11-8-’44
Liefste ma, Elske en zusters,

Met deze kaart stuur ik u weer wat nieuws. Hier is alles zeer goed. Maak u maar geen zorgen, alles is in orde. Op mijn eerste kaart heb ik 1 paar sokken – 2 handdoeken – 2 stukken zeep en vaatdoek gevraagd. Gelieve in mijn tweede pakket een pullover – pantoffels – een sjaal en twee hemden te sturen. Ik vraag u dit zo snel mogelijk op te sturen en ook deze keer tabak en sigaretten erbij te doen.
Iedere dag verlang ik er naar om u allen terug te zien, maar ik behoud goede moed. Hoe gaat het met mijn liefste Elske, hopelijk zien we elkaar snel weer terug.
Ik verwacht van u allen een lange brief terug. Vergeet niet om elke week een pakket met levensmiddelen te sturen. Zeer veel dank. Snel zien we elkaar weer terug en heel veel groeten aan allen, vooral aan ma en Elske. De beste groeten aan gans de familie en vrienden.
François

De laatste administratieve gegevens over François Van Meensel dateren van 1 november 1944. Nadien is men in de kampbarakken zijn spoor bijster. De levensomstandigheden waren er verschrikkelijk.Volgens informatie van de Belgische Zending bij de Internationale Opsporingsdienst te Arolsen (Duitsland) van 10 november 1952, blijkt dat François Van Meensel overleden is tussen 4 en 5 april 1945 te Szelentz, tijdens de evacuatie van het kamp Dora, nabij Nordhausen.

In het document van het Internationaal opzoekingscentrum te Arolsen (Duitsland) wordt melding gemaakt van het overlijden van François Van Meensel in SZELENTZ op 5 april 1945. Meer dan waarschijnlijk is de naam van de plaats van overlijden foutief geschreven en is er sprake van de Duitse plaats SEGELETZ in het Noordoosten van Duitsland.

In het boek DORA 1943-1945 van de auteurs Brigitte D’hainaut en Christine Somerhausen (zie tekst hierna volgend) staat vanaf pagina 135 de evacuatie van het kamp Ellrich van 4 april 1945 beschreven. Hierin is sprake van Segeletz.

Aangezien er tot heden geen enkel document ter beschikking is dat zekerheid geeft over de laatste levensdagen van François Van Meensel, kunnen we aannemen dat hij tijdens dit transport is overleden.

 

De evacuatie uit Ellrich

Vanuit Ellrich vertrokken twee treinkonvooien voor de evacuatie van het kamp. Het eerste konvooi vertrok op 4 april 1945, het tweede op 7 april 1945. Er waren nochtans al verscheidene gevangenen geëvacueerd op 2 april, hetzij naar Dora, hetzij naar Harzungen, waarbij ze dan deel uitmaakten van de evacuatietransporten vanuit die kampen.

 

Het eerste treintransport met vertrek uit Ellrich op 04 april 1945

Dit konvooi omvatte ongeveer 1.700 gevangenen van Ellrich, een aantal gevangenen uit Nordhausen (de avond voordien aangekomen), en ongeveer 700 (van de 1.500) gevangenen, die in de voormiddag vanuit Rottleberode waren overgekomen.

rw152namenlijstgevangenenkampellrichfvanmeensel 2

 

Uitreksel namenlijst Kamp Ellrich

klik op de foto

 

 

Volgens de getuigenissen van de gevangenen Gaby Sprung, Roland Bossue en Joseph Uytenhoef volgde de trein het volgende traject: Herzberg, Osterode, Seesen, Salzgitter, Braunschweig, Helmstedt, Oebisfelde, Wolfsburg, Gifhorn, Wittingen, Ülzen, Salzwedel. Daar werd, ongeveer 2 km van het station verwijderd, onder een spoorwegbrug een gemeenschappelijke grafput gegraven, om er 248 gevangenen te begraven. Daarna ging het verder langs Arendsee, Wittenberge en Nauen, waar een lange halte werd gehouden, waarschijnlijk om dezelfde redenen die het konvooi van Dora hadden opgehouden, nl. onderbroken spoorlijnen. In de buurt van Nauen werd de trein door mitrailleurvuur bestookt, waarbij er verschillende doden vielen. Het konvooi reed dan verder naar Neustadt (in de richting van Wittenberge) om weer te keren naar Segeletz. Hier werd weer een gemeenschappelijk graf gegraven voor de 350 à 400 gevangenen die waren doodgeschoten of door uitputting waren omgekomen. Onder hen waren niet zoveel Belgen. We kennen wel het tragische geval van Leo Vissers, die door een revolverschot werd gedood terwijl hij het graf van zijn makkers aan het delven was. Zo weten we ook dat Louis Thirijn afzonderlijk begraven werd dankzij de toegewijde inspanning van één van zijn makkers. Na Kremmen bleef het treinkonvooi een hele tijd ronddwalen op enkele tientallen kilometers van Berlijn, om uiteindelijk halt te houden in het kamp van "Heinkel"-Oranienburg, ten noorden van de hoofdstad. Bij de aankomst werd opnieuw een gemeenschappelijke put gegraven om de doden van het laatste reisgedeelte te begraven

 

Nr17FVanMeenselBriefArolsen1

Nr18FVanMeenselBriefArolsen2

Wachten op de terugkeer

Nr19LiaBrouwersmoederFrancoisVanMeenselNa de bevrijding wordt pas duidelijk wat er zich in de Duitse concentratiekampen heeft afgespeeld. De overlevenden komen stilaan maar zeker naar huis. In Achel wacht Lia Brouwers op de terugkomst van haar zoon.

Germaine Van Meensel: «Toen de gevangenen terug naar België kwamen, werden elke dag op de radio namen afgeroepen van teruggekeerden. Voor mijn moeder was dat een verschrikkelijke periode. Elke dag zat ze aan de radio gekluisterd. Elke dag hoopte ze te vernemen dat onze François erbij zou zijn. Helaas heeft dat niet mogen zijn.»

vanmeensel15jun45 opsporing via de krant 15 Jun 1945


In 1947 werd door het Ministerie van Wederopbouw een overlijdensdocument opgesteld waarbij François Van Meensel “vermoedelijk overleden is te Nordhausen (Duitsland) tussen 3 en 4 april 1945.

Nr20FVanMeenselBerichtvanoverlijdenMinWederopbouw


Het Ministerie van Wederopbouw verleende aan François Van Meensel op 13 februari 1950 het “Kruis van Politiek Gevangene 1940-1945 met twee sterren” als posthume onderscheiding.

Nr21FVanMeenselBrevet

Nr22standbeeldAchel

kruis19401945

Na de Tweede Wereldoorlog werd de naam van François Van Meensel toegevoegd op het oorlogsmonument in Achel.

 

 

 

 

 

 

kaartvanmeensel

 

 

A - Achel

B - Bree

C - Hasselt

D - Buchenwald

E - Dora

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

EllrichKampbarakblok4Ba

Ellrichseinhuisspoorweg2

KampEllrichblok1en3a

EllrichStationsgebouw2a

 

 

 

 

 

Kamp Ellrich

 

 

Bron:

  • Gert De Prins, FOD Sociale Zekerheid, DG Oorlogsslachtoffers, dienst Archieven en Documentatie.

Inventaris

Copyright © Grevenbroekmuseum vzw 3930 Hamont-Achel.

Alle teksten op onze website vallen onder de auteurswet, zodat het copyright berust bij de vzw Grevenbroekmuseum/heemkundekring Achel.

Niets van deze website mag worden overgenomen, gebruikt of gereproduceerd worden, zonder uitdrukkelijke en schriftelijke toestemming van het vzw Grevenbroekmuseum bestuur..

Foto's of afbeeldingen op deze website blijven eigendom van de maker of eigenaar. vzw Grevenbroekmuseum heeft het volledige gebruiksrecht van alle afbeeldingen en foto’s. Dit recht vervalt niet bij verhandeling door de oorspronkelijke maker of eigenaar van de foto.